Opening van de expositie 2017: Monument

Elke rechtgeaarde kunstenaar heeft hekel aan 'kunst met een boodschap'. Dat heeft waarschijn-lijk te maken met al die dictatoriale regimes die hun kunstenaars onder dwang aanmoedigen om werken te maken ter meerdere eer en glorie van de machthebbers en hun beleid. We kennen allemaal het socialistisch realisme: vrolijke boeren die met hooivorken over de schouder naar het mooie Russische land trekken om dat te beploegen. Of arbeiders die schoongewassen en fris gestreken zingend naar of van hun fabriek gaan of komen. Onder Stalin werd andere kunst niet toegestaan. Kunstenaars die anders wilden, werden tot staatsvijandige elementen verklaard en werden vervolgd of verbannen. Hitler kwam iets later aan de macht maar had soortgelijke opvattingen. De kunsten hadden tot taak om op een realistisch, toegankelijke manier het paradijs van zijn Derde Rijk in wording weer te geven en zijn boevenbende met een heldenstatus te vereren. Andere kunst werd al gauw experimenteel gevonden: entartete Kunst gemaakt door vijanden van het volk. In die zin heeft elke ware kunstenaar met een open en onderzoekende geest een hekel aan 'kunst met een boodschap'

Maar kunst met een boodschap kan net zo goed iets heel anders dan propaganda of reclame zijn. Ergens klopt die zin niet dat kunstenaars een gloeiende hekel hebben aan 'kunst met een boodschap'. Ik noem een paar voorbeelden van niet de minste onder de beeldende kunstenaars: Francisco Goya die aan het begin van de 19e eeuw in een serie druksels een bloedstollende aanklacht verbeeldde tegen de wreedheid van de oorlog die Napoleon toen in Spanje aan het voeren was. Of Delacroix die een kleine twintig jaar later gruwelijke taferelen schilderde van de onafhankelijkheidsoorlog van de Grieken tegen de Turken. En natuurlijk Picasso die met zijn Guernica uit 1930, in zijn heel eigen beeldentaal, zijn stem verhief tegen de bombardementen op de onschuldige burgerbevolking van zijn geboorteland die op verzoek van Franco door Hitler en Mussolini werden uitgevoerd. En er zijn zoveel voorbeelden meer.

Daarom durf ik te beweren dat elk kunstwerk dat die naam verdient, een idee, een visie, een droom of een nachtmerrie van de werkelijkheid uitdraagt. Het is nooit een weergave van de werkelijkheid zonder meer. In die zin kan Kunst niet zonder boodschap. Dit is een wat lange inleiding om naar het werk te gaan dat we hier zien. Deze werken willen een verhaal vertellen, willen iets zeggen, willen waarschuwen, iets uitschreeuwen: ondergang, apocalyps, totale verloedering. Die werken geven mij aanleiding tot de volgende impressie:

De expositie Monument begint met het werk Ik dat met as is geschilderd. Het IK staat centraal, het niets ontziende eigenbelang, de veroorzaker van zoveel ellende. Het IK is gevangen in een grijszwarte omgeving maar er is wel een heel klein rood puntje.

Verder naar het drieluik Het monument.

De brokstukken van wat eens een monument was, zijn in het heelal, een ijskoud heelal,in een vrije val beland en suizen met snelheid ergens op af. Monument? Zie de letters, de taal in de kantlijnen van het werk. Het is het monument van menselijke beschaving met alle kunst en cultuur, dat wordt vernietigd.

De twee werken onder elkaar Er was en Ooit.

De inslag van alle ellende, van die brokstukken, met als gevolg uitbarstingen van vulkanen op land en in zee. De werken zijn met zand en met as geschilderd.

Het grote werk Cante Flamenco. Na de val van Napoleon in 1815, kwamen de Europese mogendheden bij elkaar in het Congres van Wenen om te bespreken hoe het nu verder moest. Europa lag in puin, honger en ellende heersten overal maar niet in Wenen waar het congres werd gehouden. Daar hadden de talrijke congresdeelnemers o.l.v. Metternich een goede tijd. "Het congres danst maar komt niet vooruit", stond in een van de verslagen. Daar doet dit werk in deze context mij natuurlijk aan denken.

Het slot met het werk De einder.


De laatste wereldbrand. Het einde is onherroepelijk maar het is prachtig in zijn ondergang.

Hier is werk met een boodschap, en sombere boodschap, een sombere visie. En toch.... Ik ben hier twee keer geweest om naar het werk te kijken en op de een of andere manier vertrek ik rustig, opgewekt en opgeladen, niet somber en neerslachtig.

Want het IK veroorzaakt heel veel leed maar het is ook in staat om de boel om te buigen. Het IK kan ook heel veel goeds doen. Dat rode puntje van het bezielde leven, laat zich niet onderschof-felen door as.

Greetje Tromp (29 april 2017)